Dünyanın en önemli diplomatik buluşmalarından biri olarak nitelendirilen ve çok sayıda ülkenin liderini bir araya getiren Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nun 81. Oturumu, 22 Eylül 2026’da New York’ta başladı 193 üyeli BM’nin New York’taki karargahında her sene ülkelerin devlet ve hükümet liderleri ile dışişleri bakanlarını küresel sorunları istişare etmek için bir araya getiren Genel Kurul’un yüksek düzeyli haftası, 22-28 Eylül 2026 tarihleri arasında yapıldı.
Dünyanın en önemli diplomatik buluşmalarından biri olarak nitelendirilen ve çok sayıda ülkenin liderini bir araya getiren Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nun 81. Oturumu, 22 Eylül 2026’da New York’ta başladı 193 üyeli BM’nin New York’taki karargahında her sene ülkelerin devlet ve hükümet liderleri ile dışişleri bakanlarını küresel sorunları istişare etmek için bir araya getiren Genel Kurul’un yüksek düzeyli haftası, 22-28 Eylül 2026 tarihleri arasında yapıldı.
81. BM Genel Kurulu 6 gün boyunca; 2026 yılında ve öncesinde oluşan sorunların çözümü ile gelecekte ortaya çıkması muhtemel konular üzerinde konuştu, tartıştı, kararlar aldı ve ilerisi için yapılması planlanan çalışmaları ortaya koydu. Altı gün boyunca gün gün çalışma özetleri aşağıda Tek Sağlık Web Sitesi (www.teksaglik.org) okuyucuları için hazırlanmıştır.
81. BM Genel Kurulu Görüşmeleri 1. Gün (23 Eylül 2026)
Savaş, eşitsizlik, iklim değişikliği ve yapay zekâ, BM Genel Kurulu’nun yıllık yüksek düzeyli görüşmelerinin açılış gününde dünya liderlerinin söz aldığı arka planı oluşturdu. Genişleyen jeopolitik bölünmeler ve uluslararası hukuk üzerindeki artan baskının kasvetli tablosu karşısında, konuşmacılar tekrar tekrar şu temel soruya döndüler: Çok taraflı işbirliği en çok ihtiyaç duyulduğu anda sonuç verebilir mi? Bu özet, 1. günün kilit noktalarını ele alıyor.
BM Fotoğrafı / Loey Felipe Bir devlet başkanının konvoyu Genel Kurul Salonu’nun dışında bekliyor. (New York, 23.09.2026)
Üst yönetimden bir uyarı: Dünya bir yol ayrımında.
Neden önemli: BM Genel Kurulu’nun yıllık görüşmelerinin 23 Eylül 2026 tarihi açılış günü kasvetli bir havaya büründü; liderler, çatışma, rekabet ve uluslararası hukuka olan saygının zayıflamasıyla giderek daha fazla parçalanan bir dünyayı anlattılar.
- BM Genel Sekreteri António Guterres, küresel “fay hatlarının” genişlediği konusunda uyararak, insanlığın geleceğinin savaş, eşitsizlik, iklim değişikliği ve yapay zekâ olmak üzere dört büyük zorluğun üstesinden nasıl geleceğine bağlı olacağını savundu.
- Genel Kurula yaptığı son konuşmasında, ülkeleri “hukukun gücünün” “iktidar hukukunun” üzerinde üstün gelmesini sağlamaya çağırdı.
- Birçok konuşmacının verdiği mesaj şuydu: Günümüzdeki krizler, onları önlemek için kurulan kurumların zayıflıklarını ortaya çıkarıyor.
BM’ye olan güven baskı altında.
Genel tablo: Birçok lider, çok taraflılığın güvenilirliğinin artık vaatlerden ziyade performansa bağlı olduğunu savundu.
- BM Genel Kurulu Başkanı Halilur Rahman (Bangladeşli diplomat), dünyanın dört bir yanındaki insanların artık BM’nin var olup olmadığını değil, işleyip işlemediğini sorduğunu söyledi
- Gün boyunca, özellikle Güvenlik Konseyi’nin büyük krizlere etkili bir şekilde yanıt verme kabiliyeti konusunda reform çağrıları yankılandı.
- Konuşmacılar, uluslararası hukukun, sivillerin korunmasının ve insani ilkelerin seçici değil, tutarlı bir şekilde uygulanması gerektiğinin altını defalarca çizdiler.
BM Güvenlik Konseyi reformu yeniden gündemin merkezinde
Duyduklarımız: Giderek artan sayıda lider, günümüzdeki jeopolitik gerilimleri, artık güncel gerçekleri yansıtmadığını söyledikleri uluslararası kurumlara bağlıyor.
- Güvenlik Konseyi reformu, tartışmanın en belirgin temalarından biri olarak ortaya çıktı.
- Liderler, üye sayısını artırmanın, tıkanıklığı aşmak ve BM sistemine olan güveni yeniden tesis etmek için şart olduğunu savundu.
- Afrika’nın temsili önemli bir yer tuttu ve birçok konuşmacı, 50’den fazla ülkeden oluşan bir kıtanın Konseyin kalıcı karar alma yapılarından uzak kalmasının mümkün olmadığını vurguladı.
Gazze, uluslararası hukuk tartışmalarına damgasını vuruyor.
Gerçeklik kontrolü: Uluslararası düzenin durumu hakkında Gazze’deki savaştan daha sert ifadeler üreten hiçbir konu olmadı.
- Çeşitli liderler, Gazze’yi uluslararası ilkeler ile uluslararası eylemler arasındaki giderek büyüyen uçurumun kanıtı olarak gösterdi.
- Farklı bölgelerden konuşmacılar, küresel kuralların eşit şekilde uygulanmadığı takdirde meşruiyetini kaybettiğini savundu.
- Daha geniş kapsamlı endişe, tek bir çatışmanın ötesine uzanıyordu: uluslararası hukukun tüm ülkeler için aynı ağırlığı taşıyıp taşımadığı.
Kasvetin ortasında, işbirliği için bir gerekçe
Olumlu bir nokta: Her müdahale, arıza ve işlev bozukluğuna odaklanmadı.
- Çeşitli liderler, bölgesel iş birliğini ve diplomasiyi, diyaloğun hâlâ sonuç verebileceğinin kanıtı olarak vurguladı.
- Temel mesaj, kurumların reforma ihtiyaç duyabileceği ancak çok taraflı işbirliğinin vazgeçilmez olduğu yönündeydi.
- Tekrarlanan bir temanın da belirttiği gibi: diyalog zayıflık değil; hâlâ barışa giden köprüdür.
81. BM Genel Kurul Görüşmeleri 2. Gün (24 Eylül 2026)
BM Genel Kurulu’nun 24 Eylül 2026 tarihli oturumlarına ele alınan önemli noktalar BM Haberlerinde özetleniyor; bunlar arasında Ukrayna’daki savaş ve Afrika ülkelerinin Güvenlik Konseyi reformu için yenilenen baskısı yer alıyor.
Çatışmalar, BM’nin barışı sağlama kabiliyetini sınar.
Önemi: Çatışmaların, jeopolitik gerilimlerin ve ekonomik şokların giderek ulusal sınırların ötesine yayılmasıyla birlikte, dünya liderleri Birleşmiş Milletler hakkında oldukça farklı değerlendirmelerde bulundular.
- Arjantin Cumhurbaşkanı Javier Milei, BM’yi kolektif güvenliği garanti altına almada başarısız olmakla suçladı.
- Çek Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Petr Pavel, örgütü özellikle rakipler arasında diyalog için bir forum olarak vazgeçilmez olarak nitelendirdi.
- İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, nükleer silahların yayılmasını önleme çabalarının yenilenmesi ve yapay zekanın sıkı bir şekilde düzenlenmesi çağrısında bulundu.
BM Fotoğrafı/Laura Jarriel Delegeler, yıllık Genel Kurul görüşmelerinin ilk gününde BM Genel Kurul Salonu’nda bir araya geldi.(New York, 24.09.2026)
Ukrayna’daki savaş büyük bir sınav teşkil ediyor.
Genel durum: Liderler, Moskova’nın Ukrayna’ya yönelik topyekûn işgalinin bölgesel güvenliği, küresel gıda arzını tehdit ettiğini ve BM Şartı’nın ilkelerine aykırı olduğunu uyardılar .
- Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelenskyy, Rusya’nın bu yılın Ocak ve Ağustos ayları arasında savaş alanında yaklaşık 250.000 asker kaybettiğini söyledi.
- Estonya Cumhurbaşkanı Alar Karis, saldırıyı “BM’nin geçerliliği için en büyük sınavlardan biri” olarak nitelendirerek, Karadeniz limanlarına yapılan saldırılara ve bunun sonucunda küresel gıda güvenliğine yönelik tehdide dikkat çekti.
- Letonya Cumhurbaşkanı Edgars Rinkēvičs bölgesel istikrarsızlık riskine dikkat çekerek, “Ukrayna’da olanlar Ukrayna’da kalmaz” dedi.
Uzak bölgelerdeki çatışmalar yerel sonuçlar doğurur.
Gerçeklik kontrolü: Çeşitli bölgelerden liderler, savaşların ve istikrarsızlığın çatışmalardan uzaktaki ülkeleri nasıl etkilediğini anlattılar.
- Dominik Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Luis Abinader, Avrupa ve Orta Doğu’daki çatışmaların ülkesindeki gıda ve enerji fiyatlarını doğrudan etkilediğini vurguladı.
- Ayrıca Haiti’de toprakları kontrol eden, silah ve insan kaçakçılığı yapan suç şebekelerinin bölgesel barış ve güvenliği tehdit ettiğini de uyardı.
- İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ülkesine yönelik saldırıları kınadı ve uluslararası toplumu İran’ın nükleer faaliyetlerine ve İsrail’in Gazze’deki nükleer kapasitesine ve eylemlerine çifte standart uygulamakla suçladı.
- Ruanda ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Ruanda destekli M23 savaşçılarının Goma ve Bukavu gibi önemli şehirleri ele geçirip kontrol altında tuttuğu Doğu Kongo’daki çatışmaya ilişkin zıt açıklamalar yaparken, her iki taraf da barışa doğru ilerlemenin gerekliliğini vurguladı.
Çatışma ve bölünmeden iyileşmeye
Olumlu bir nokta: Bazı liderler, yıllarca süren yıkım, yerinden edilme ve siyasi bölünmenin ötesine geçme çabalarını vurguladı.
- Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed el-Şara, yeniden yapılanma, geçiş dönemi adaleti ve 3,5 milyon mülteci ve ülke içinde yerinden edilmiş kişinin geri dönüşüne işaret ederek, “Suriye yükseliyor” açıklamasını yaptı.
- Libya Cumhurbaşkanlığı Konseyi Başkanı Muhammed El-Menfi, birleşik ve egemen bir devlet kurulması ve Akdeniz’in kalkınma, ticaret, yatırım ve güvenlik için bir köprü haline gelmesi çağrısında bulundu.
- Özbekistan’dan Saida Mirziyoyeva, Orta Asya ülkelerinin birbirlerini tehdit kaynağı olarak değil, ortak olarak görmeye başladıklarını söyledi.
- Kıbrıs Cumhurbaşkanı Nikos Christodoulides, adanın geleceğine ilişkin olarak BM tarafından kabul edilen bir çerçeve içinde somut müzakereler yapılması çağrısında bulundu.
Afrika, Güvenlik Konseyi reformu çağrısını yineledi.
Söylenenler: Afrika liderleri, Güvenlik Konseyi’nin artık güncel küresel gerçekleri yansıtmadığını bir kez daha savundular .
- Kenya Cumhurbaşkanı William Ruto, Afrika’nın 54 ülkesinin BM üyeliğinin neredeyse dörtte birini temsil ettiğini ancak Konsey’de daimî üyeliğe sahip olmadığını belirtti.
- “Bu dengesizlik 1945’in dünyasını yansıtmış olabilir; ancak bugünün dünyasını yansıtmıyor,” dedi.
- Esvatini Kralı III. Mswati, Afrika’nın adil bir şekilde temsil edilmesini ve Afrika öncülüğündeki barış ve istikrar girişimlerine daha fazla uluslararası destek verilmesini istedi.
81. BM Genel Kurul Görüşmeleri 3. Gün (25 Eylül 2026)
Üst düzey lider ve görevliler tartışmaların üçüncü gününde, önemli noktalarına geri dönüyor; İsrail ve Filistin liderleri Orta Doğu çatışması hakkında farklı görüşler sunarken , dünyanın dört bir yanından mevkidaşları Gazze ve işgal altındaki Batı Şeria’daki devam eden krizin geniş kapsamlı etkileri hakkında görüşlerini dile getirdi.
BM Fotoğrafı/Laura Jarriel Katılımcılar, 81. Genel Kurul Tartışmasına katılmak üzere BM Genel Merkezi’nde bir araya geldi. (New York, 25.09.2026)
Üçüncü Günün Önemi: İsrail-Filistin çatışması, Genel Kurul’un yıllık görüşmelerinin üçüncü gününe damgasını vurdu; liderler bu çatışmanın küresel gıda ve enerji güvenliğini etkilediği konusunda uyarılarda bulundu.
- Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas, heyetine vize verilmemesinin ardından önceden kaydedilmiş bir video aracılığıyla yaptığı açıklamada, çatışmanın “Filistin halkının varlığını” tehdit ettiğini söyledi.
- İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, işgal altındaki Batı Şeria’daki İsrail yerleşimcilerini savundu ve İsrail’in 7 Ekim 2023’teki Hamas liderliğindeki terör saldırılarının ardından karşılık vermek zorunda kaldığını söyledi.
Birbiriyle rekabet eden hesaplar, derin görüş ayrılıklarının altını çiziyor.
Söylenenler: İsrail ve Filistin liderleri, çatışma ve nedenleri konusunda birbirinden oldukça farklı açıklamalar yaptılar.
- Sayın Abbas, Gazze’deki savaşı benzeri görülmemiş bir insanlık trajedisine yol açan “soykırım savaşı” olarak nitelendirdi.
- Gazze Şeridi ve işgal altındaki Batı Şeridi’nin yeniden birleştirilmesi çağrısında bulundu; 1948 Arap-İsrail savaşı sırasında Filistinlilerin kalıcı kitlesel yer değiştirmesine atıfta bulunarak, “bir başka ‘Nakba’nın” yaşanmasına izin verilmemesi konusunda uyardı.
- Sayın Netanyahu, uluslararası basını ve sosyal medyayı Filistin saldırılarını görmezden gelmekle suçladı ve İsrail yerleşimcilerinin şiddetine dair açıklamaları reddetti.
- Ayrıca İsrail’in İran’ın nükleer tesislerine yönelik saldırılarını savundu ve bunların ülkenin hayatta kalması için gerekli olduğunu savundu.
Gıda ve enerji krizleri yayılıyor.
Genel durum: Diğer heyetlerin liderleri, çatışmanın etkilerinin artık İsrail ve Filistin ile sınırlı kalmadığı konusunda uyarılarda bulundu.
- Komor Adaları Cumhurbaşkanı Azali Assoumani, Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanıklığın ve Suriye ile Lübnan’daki çatışmaların, ihtiyaçlarının büyük bir kısmını ithal eden bu ülkelerin gıda ve enerji güvenliğini tehdit ettiğini söyledi.
- Portekiz Başbakanı Luís Montenegro, komşu ülkelere, ticaret gemilerine ve sivil altyapıya yönelik saldırılara ve Hürmüz Boğazı ablukasına son verilmesi çağrısında bulundu.
- Enerji ve yakıt krizi nedeniyle “herkesin zarar gördüğünü” belirten yetkili, krizin etkilerini azaltmak için harekete geçilmesi çağrısında bulundu.
- Gana Cumhurbaşkanı John Mahama, Hamas’ın tüm terör eylemlerini kınarken, uluslararası toplumu Gazze’deki insan kayıpları konusunda “diplomatik örtmeceler” kullanmayı bırakmaya çağırdı.
Çok taraflılık güvenilirlik testi
Gerçeklik kontrolü: Liderler, genişleyen çatışmayı uluslararası normların ve kurumların zayıflamasına bağladılar.
- Guyana Cumhurbaşkanı Mohamed Irfaan Ali, çok taraflılığın zayıflamasının dünyanın karşı karşıya olduğu en endişe verici kriz olabileceğini söyledi, ancak diplomasi yoluyla silahların susturulabileceğini savundu.
- Gambiya Başkan Yardımcısı Muhammed Jallow, çok taraflılığın her konuda anlaşma gerektirmediğini, ancak dinleme, müzakere etme ve uzlaşma isteği gerektirdiğini söyledi.
- Barbados Başbakanı Mia Mottley, adil ve kurallara dayalı bir düzen olmadan küçük devletlerin “basitçe varlıklarını yitirebileceği” uyarısında bulundu.
- Uruguay Cumhurbaşkanı Yamandú Orsi, ülkeleri güveni yenilemeye ve mevcut zorlukların üstesinden gelebilecek bir Birleşmiş Milletleri güçlendirmeye çağırdı.
Orta güçlerin liderliği üstlenmesi çağrısı yapıldı.
İleriye dönük bir yol: Büyük güçler çok taraflı taahhütlerden geri çekilirken, birçok konuşmacı “orta güçlerin” küresel yönetişimde daha büyük bir rol oynaması gerektiğini savundu.
- Hollanda Başbakanı Rob Jetten, Uluslararası Ceza Mahkemesi’ni zayıflatma girişimlerini kınadı ve orta güçlere insan hakları ve iklim eylemi konularında işbirliğine öncülük etmeleri çağrısında bulundu.
- Avustralya Başbakanı Anthony Albanese, ülkesinin küresel zorluklara yönelik yeni yaklaşımlar geliştirmek için diğer ülkelerle birlikte çalıştığını söyledi.
- Avustralya’nın 2029-2030 dönemi için BM Güvenlik Konseyi’nde geçici üyelik başvurusunun, küçük ve orta ölçekli devletlerin seslerini daha fazla duyurmayı amaçladığını söyledi.
- Genel mesaj açıktı: uluslararası işbirliğine olan güveni yeniden tesis etmek, tutarlı ilkeler, daha güçlü kurumlar ve yenilenmiş diplomatik liderlik gerektirecektir.
81. BM Genel Kurul Görüşmeleri 4. Gün (26 Eylül 2026)
Karayipler’den Pasifik’e kadar küçük ada devletlerinin liderleri, 26 Eylül 2026 Cuma günü BM Genel Kurulu’nda iklim adaleti, okyanus koruma ve daha fazla dayanışma talep etti. Yükselen deniz seviyelerinin ulusal sınırları yeniden çizdiğini ve uzaklardaki savaşların etkilerinin kıyılarına kadar ulaştığını belirttiler. Bu özet, yıllık üst düzey tartışmanın dördüncü gününde dile getirilen önemli noktaları ele alıyor.
BM Fotoğrafı / Loey Felipe Delegeler, Genel Kurul Salonu’nda Genel Tartışma sırasında konuşmaları dinliyor. (New York, 26.09.2026)
Neden önemli: Küçük ada devletleri Genel Kurul’a iklim değişikliğinin artık uzak bir tehdit olmadığını, ekonomilere zarar verdiğini, su ve gıda güvenliğini tehdit ettiğini ve toplulukları risk altına soktuğunu söyledi.
- Tuvalu Başbakanı Feleti Teo, deniz seviyesinin yükselmesinin “günümüz gerçeği” olduğunu belirterek, başkent adası Funafuti’de selden etkilenmeyen yüksek arazilerin ıslahı çalışmalarına dikkat çekti.
- Bahamalar Başbakanı Philip Davis şu uyarıda bulundu: “Deniz müzakere etmez. Bildirileri okumaz. Ve veto hakkını tanımaz.”
- Liderler, küresel emisyonların yalnızca küçük bir kısmından sorumlu olan ülkelerin, iklim değişikliğine uyum ve afetlerden kurtulma için tekrar tekrar ödeme yapmak zorunda kaldıklarının altını çizdi.
İklim finansmanı hayırseverlikle değil, adaletle ilgilidir.
Genel tablo: Liderler, uluslararası finans sisteminin küçük ada gelişmekte olan devletlerin karşı karşıya olduğu riskleri yansıtmadığını savundu.
- Saint Lucia Başbakanı Philip J. Pierre, iklim değişikliğini ulusal güvenlik, ekonomik istikrar ve insanlığın hayatta kalması için doğrudan bir tehdit olarak nitelendirerek, “İklim finansmanı hayır işi değildir” dedi.
- Samoa Başbakan Yardımcısı Mulipola Anarosa Ale Molioo, iklim finansmanının erişilebilir, hızlı yanıt veren ve koşullardan arındırılmış olması çağrısında bulundu.
- Saint Vincent ve Grenadinler Başbakanı Godwin, 26 Eylül 2026 Cuma günü yaptığı açıklamada, küçük devletlerin “iklimle ilgili afetlerin tekrar tekrar yok ettiği şeyleri yerine koymak için sürekli borçlanmaya devam edemeyeceğini” söyledi.
- Konuşmacılar, finansman kararlarının öncelikle kişi başına düşen gelire dayanmak yerine, ülkelerin iklim şoklarına maruz kalma durumunu yansıtması için çok boyutlu kırılganlık endeksinin tam olarak kullanılmasını teşvik ettiler.
Okyanusların korunması ulusal korumadır.
Söylenen şuydu: Ada ve kıyı devletleri için okyanus, kimlik, güvenlik ve ekonomik hayatta kalma açısından merkezi bir öneme sahiptir.
- Tuvalu, yaklaşık 26 kilometrekarelik kara alanına rağmen, kendisini “büyük okyanus devleti” olarak tanımlıyor ve yaklaşık 750.000 kilometrekarelik okyanus alanından sorumlu olduğunu belirtiyor.
- Mauritius, 1982 BM Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne olan bağlılığını yeniden teyit etti ve Açık Denizler Anlaşması’nın derhal uygulanması çağrısında bulundu .
- Solomon Adaları Başbakanı Matthew Wale, su altındaki yaşamı konu alan Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi 14’ün, en az fonlanan Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri arasında yer aldığını belirtti .
- “Okyanus sadece bir kaynak değil; kimliğimiz, mirasımız ve geleceğimizdir,” dedi.
Askeri harcamalar küresel eşitsizlikleri gözler önüne seriyor.
Gerçeklik kontrolü: Konuşmacılar, sınırlı kalkınma ve iklim finansmanını, artan küresel askeri harcamalarla karşılaştırdılar.
- Solomon Adaları, geçen yıl dünyanın ordularına 2,9 trilyon dolardan fazla para harcadığını ve bunun resmi kalkınma yardımlarının toplamının 16 katı olduğunu belirtti.
- Sayın Wale, dünyanın 18 günden kısa bir sürede silahlara harcadığı paranın, gelişmiş ülkelerin iklim finansmanına bir yıl boyunca sağladığı miktardan daha fazla olduğunu söyledi.
- Gine-Bissau Başbakanı Ilídio Vieira Té, çok taraflılığın ve uluslararası işbirliğinin güçlendirilmesi çağrısında bulunarak, hiçbir ülkenin günümüzün zorluklarıyla tek başına başa çıkamayacağı uyarısında bulundu.
Su güvenliği varoluşsal bir endişe kaynağıdır.
Adaların ötesinde: Su kıtlığı ve sınır ötesi su yönetimi de önemli güvenlik sorunları olarak ortaya çıktı.
- Mısır Başbakanı Moustafa Kamal Madbouly, Nil Nehri’ni ülkesinin can damarı olarak nitelendirerek, su güvenliğinin “taviz verilemeyecek varoluşsal bir mesele” olduğunu söyledi.
- Ortak su kaynaklarının çatışmadan ziyade işbirliğini teşvik etmesi gerektiğini savunan Kamal Madbouly, tek taraflı eylemleri ve “oldu bitti politikalarını” reddetti.
- Kazakistan, BM himayesinde uluslararası bir su örgütü kurulmasını önerdi ve küresel su yönetişimini güçlendirmek için üye devletlerin öncülüğünde bir süreç başlatılması çağrısında bulundu.
Suları bulandırmak
Güvenlik endişesi: Ada devletleri, jeopolitik rekabetin ve ana su yollarının bozulmasının gıda, yakıt ve ulaşım maliyetlerini hızla artırabileceği konusunda uyardı.
- Maldivler Başkan Yardımcısı Hüseyin Muhammed Latheef, dış güçlerin bir devletin kendi yolunu seçme özgürlüğünü kısıtlaması durumunda egemenliğin zayıflayabileceğini söyledi.
- Hint Okyanusu’ndaki rekabetin küçük ülkeleri kısıtlamaması gerektiği konusunda uyarıda bulunan yetkili, her devletin kendi geleceğini şekillendirebilmesi gerektiğini vurguladı.
- Bahreyn Dışişleri Bakanı Abdüllatif bin Raşid el Zayani, su yollarını gıda, ilaç ve enerjinin aktığı kalkınma damarları olarak tanımladı.
- Hormuz Boğazı, Kızıldeniz, Aden Körfezi ve Bab el Mandab Boğazı’ndaki aksaklıkların, kıyı devletlerinin çok ötesindeki aileleri etkileyebileceğini söyledi.
Pasifik nükleer testlerinin etkisi
Tamamlanmamış miras: Pasifik liderleri, nükleer testlerin sona ermesinden on yıllar sonra bile toplulukların yerinden edilme, hastalık, kirlenme ve kayıplar yaşamaya devam ettiğini söyledi.
- Kiribati Cumhurbaşkanı Taneti Maamau, Nükleer Silahların Yasaklanması Antlaşması’na ve mağdurlar için uluslararası bir yardım fonuna verdiği desteği yineledi.
- Marshall Adaları Cumhurbaşkanı Hilda Heine, ülkesinin 1946 ile 1958 yılları arasında, BM Stratejik Vesayet Bölgesi olduğu dönemde gerçekleştirilen 67 nükleer silah denemesinin yol açtığı zarardan dolayı Birleşmiş Milletler’ den özür dilemesini istedi .
- “Bunun kabul edilmemesi ahlaki bir başarısızlıktır,” dedi.
81. BM Genel Kurul Görüşmeleri 5. Gün (27 Eylül 2026)
Yapay zekâdan göçmenliğe kadar, yirmi birinci yüzyılı yeniden şekillendiren bazı güçler Cumartesi günü BM Genel Kurulu’nda ön plana çıktı. Liderler ortak bir ikilemle boğuştu: Ülkeleri ve toplulukları zaten ayıran bölünmeleri derinleştirmeden, derin teknolojik ve sosyal değişimden nasıl faydalanılabilir? Bu özet, yıllık üst düzey 27 Eylül 2026 tarihli tartışmanın 5. gününden önemli noktaları ele alıyor.
BM Fotoğrafı / Laura Jarriel Gazeteciler, New York’taki BM Genel Kurulunda yapılacak Genel Kurul Toplantısı için dünya liderlerinin gelişini kaydediyor. (27.09.2026)
Yapay Zekâ: Büyük vaatler, ciddi tehlikeler
Neden önemli: Yapay zekâ, günün belirleyici temalarından biri olarak ortaya çıktı; konuşmacılar, ekonomileri dönüştürebilecek ve yaşamları iyileştirebilecek, ancak aynı zamanda eşitsizliği artırabilecek, güveni zedeleyebilecek ve güvenliği tehdit edebilecek bir teknolojiden bahsettiler.
- Çin Başkan Yardımcısı Han Zheng, yapay zekanın “olumlu ve faydalı amaçlar için” geliştirilmesi gerektiğini söylerken, dijital uçurumun daraltılması için de çaba gösterilmesi çağrısında bulundu.
- Singapur Dışişleri Bakanı Vivian Balakrishnan, yapay zekayı “en acil sınır” olarak nitelendirerek, hükümetlerin altyapı ve becerilere yatırım yapmasının yanı sıra güvenlik önlemleri ve sıkı kurallar getirmesi gerektiğini savundu. Temel noktası ise son derece insaniydi: “İnsanlar kontrolü elinde tutmalı ve hesap verebilir olmalıdır.”
Yapay zekanın geleceğini kim şekillendirecek?
Genel tablo: Birçok konuşmacı, yapay zekâ devriminin, teknolojik gücün ve karar alma yetkisinin birkaç ülkede yoğunlaşmasıyla sonuçlanan, tanıdık bir küresel bölünmeyi yeniden üretme riski taşıdığı konusunda uyardı.
- Jamaika Dışişleri Bakanı Kamina Johnson Smith, yapay zekanın “eski eşitsizlikleri derinleştirmesine ve tamamen yeni bir küresel bölünme yaratmasına” izin verilmemesi konusunda uyararak, gelişmekte olan ülkelerde altyapı, beceri ve kapasiteye yatırım yapılması çağrısında bulundu.
- Malezya Dışişleri Bakanı Mohamad Haji Hasan soruyu daha da açık bir şekilde dile getirdi: “Yapay zekâ hakkındaki kararlar başka yerlerde alınırken, Küresel Güney sadece veri merkezleri için bir destinasyon haline gelemez.”
- Belize Başbakanı John Briceño, iyi yönetilen yapay zekanın bilgiye erişimi genişletebileceğini ve kamu hizmetlerini iyileştirebileceğini belirtti. Ancak kötü yönetilirse, eşitsizliği derinleştirebilir, işçileri işsiz bırakabilir ve gelişmekte olan ülkeleri başka yerlerde oluşturulan teknolojilere ve kurallara bağımlı hale getirebilir.
Kurallar, olanlara ayak uydurmakta zorlanıyor.
Gerçekçi bir değerlendirme: Teknoloji, birçok hükümetin onu düzenleyebileceğinden daha hızlı bir şekilde sınır ötesi evrim geçiriyor.
- Moldova Başbakanı Vasile Tofan, “Teknolojinin neredeyse her yerde düzenlemelerden daha hızlı ilerlediği” ve yapay zekanın bu farkı daha da genişlettiği konusunda uyardı.
- Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul, yapay zekanın insanlığın kıtlığı önlemesine ve kanseri tedavi etmesine yardımcı olabileceğini öne sürerken, yanlış ellerde ekonomileri alt üst edebileceği ve küresel barış ve güvenliği etkileyebileceği konusunda da uyarılarda bulundu. “Güç küresel hale geldiğinde, sorumluluk da küresel hale gelmelidir,” dedi.
Göç, dayanışmayı sınamaya tabi tutuyor.
Teknolojinin ötesinde: İnsanların sınırlar arası hareketi, tartışmayı yeniden somut insan gerçeklerine geri getirdi.
- Yemen‘deki şiddetten kaçan binlerce insanın ülkenin mülteci kabul kapasitesi üzerinde baskı oluşturması nedeniyle Cibuti uluslararası yardım çağrısında bulundu.
- Vatikan, yüz binlerce vatansız Rohingyalı’nın çektiği acılara son verilmesi çağrısında bulunurken, Tunus da ülkeleri düzensiz göçü öncelikle bir güvenlik sorunu olarak ele almanın ötesine geçmeye ve çatışma, yoksulluk ve işsizlik gibi temel nedenleri ele almaya çağırdı.
- Filipinler, göçmen işçilerin statülerine bakılmaksızın insan haklarına ve insan ticareti ile sömürüden korunma hakkına sahip olduklarını vurguladı.
Gençlik bir kriz değil, bir fırsattır.
Geleceğe bakış: Zambiya, demografik değişime farklı bir bakış açısı sunarak, Afrika’nın genç nüfusunu kıtanın en büyük varlıklarından biri olarak tanımladı.
- Dışişleri Bakanı Mulambo Hamakuni Haimbe, 2050 yılına kadar dünya genelindeki her dört gençten birinin Afrikalı olacağını belirterek, eğitim, beceri, teknoloji, girişimcilik ve insana yakışır işlerin bu demografik değişimin küresel refahın motoru olup olmayacağını belirleyeceğini savundu.
6. Günün Özeti: Genel Tartışma, sözleri eyleme dönüştürme çağrısıyla sona erdi.
Birleşmiş Milletler Genel Kurulu kürsüsünden 6 gün boyunca yapılan konuşmaların ardından, tüm kelimelerin üzerinde tek bir kelime öne çıktı: Barış. “Kısa açıklamaların” bu son sayısı, BM Genel Kurul Salonu’nda yankılanan mesajları özetliyor ve 193 üyeli Genel Kurulun bundan sonraki adımlarını inceliyor.
BM Fotoğrafı / Loey Felipe, Genel Kurul Başkanı Halilur Rahman, BM Genel Kurulu’nun 81. oturumunun Genel Görüşmelerinin kapanış konuşmasını yapıyor. (New York, 28.09.2026)
28 Eylül 2026 Pazartesi günü yıllık genel kurul görüşmelerini kapatan Genel Kurul Başkanı Halilur Rahman, liderlerin çatışmalarla, duraksayan kalkınmayla, derinleşen eşitsizlikle ve hızla ivme kazanan teknolojik değişimle dolu bir dünyayla karşı karşıya kaldığını söyledi. Ancak birbirinden çok farklı bakış açıları arasında ortak bir kanaat duyduğunu belirtti: Birleşmiş Milletler vazgeçilmez olmaya devam ediyor .
Altı gün, altı farklı yemek seçeneğiyle.
- Cumhurbaşkanı Rahman, liderlerin barışı uzak bir hedef olarak değil, BM Şartı’nın, uluslararası hukukun ve sivillerin korunmasının acil bir savunması olarak ele aldıklarını söyledi.
- Kalkınma için zaman daralıyor. Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinin (SKH) sadece küçük bir bölümüne ulaşılmışken, daha fazlasının yapılması gerekip gerekmediği konusunda açık bir yargıya vardı: “Cevap kesinlikle evet olmalı.”
- Eşitsizlik, tartışmayı şekillendiriyor. En büyük borç yüküyle, iklim kırılganlığıyla ve mali kısıtlamalarla karşı karşıya olan ülkelerin, küresel ekonomiyi şekillendiren kurumlar üzerinde en az etkiye sahip ülkeler arasında olduğunu gözlemledi.
- İnsan hakları, onları savunmak zorlaştığında sınanır. Özellikle sivillerin, azınlıkların, göçmenlerin ve mültecilerin muamelesine ve kadınların ve kız çocuklarının eğitimden, istihdamdan ve kamusal hayattan dışlanmasına dikkat çekti.
- Yapay zekâ artık gündemin merkezinde yer alıyor. Sadece dört yıl önce, Genel Kurul’da yapay zekâ konusunu yalnızca beş delegasyon gündeme getirmişti, dedi. Bu yıl ise 128 delegasyon bu konuyu gündeme getirdi ve kontrol, hesap verebilirlik ve eşit erişim konuları büyük önem kazandı.
- Güven, onarılması en zor eksiklik olabilir. Başkan Rahman, “Güven emredilemez,” dedi. “Sözler ve eylemler arasındaki tutarlılıkla kazanılmalıdır.”
Yapay zekanın olağanüstü yükselişi
Çarpıcı değişim: Başkan Rahman’ın rakamları, diplomatik diyalogun ne kadar dramatik bir şekilde değiştiğini gösteriyor.
Bu yıl yapay zekâ konusunun, iklim değişikliği veya insan haklarından daha fazla heyet tarafından ele alındığını söyledi. Liderler teknolojide muazzam bir potansiyel gördüler, ancak aynı zamanda derin sorular da ortaya attılar: Bunu kim tasarlayacak? Kim fayda sağlayacak? Riskleri kim üstlenecek?
Özellikle bir müdahaleye dikkat çekti: “Hiçbir makine demokratik meşruiyete sahip değildir. Hiçbir algoritma anayasal sorumluluk devralmaz.”
Vardığı sonuç netti: Yönetişim, insan merkezli, kapsayıcı ve gelişmekte olan ülkelere duyarlı kalmalı, aynı zamanda bir avuç ülke ve şirketin herkesin geleceğini şekillendiren teknolojileri kontrol ettiği yeni bir bölünmeden kaçınılmalıdır.
Reform, bütçelerden daha fazlasını ifade eder.
Daha büyük soru şu: Daha önceki bir döneme göre inşa edilmiş bir kurum, bu dönemde de başarılı olabilir mi?
Cumhurbaşkanı Rahman, konuşmacıların çok taraflılığı güçlü bir şekilde savunduğunu, ancak aynı zamanda bu politikanın işleyişini sağlayan kurumların reformunu talep ettiklerini söyledi.
Sadece idari değişikliklerin yeterli olmayacağını savunan konuşmacı, daha derin siyasi reform çağrılarını vurguladı ve Afrika’nın Güvenlik Konseyi’nin daimî üyeliğinden sürekli olarak dışlanmasını bir haksızlık olarak nitelendirdi.
Sonuç olarak, çok taraflılığın süreçten ziyade sonuçlara göre değerlendirilmesi gerektiğini öne sürdü: kabul edilen kararların veya düzenlenen toplantıların sayısına göre değil, kolektif eylemin “sahadaki gerçeklikleri değiştirip değiştirmediğine” göre.
Rakamlar:
Genel Kurul Başkanı’na göre, 2026 Genel Kurul Toplantısı’nda 113 Devlet ve Hükümet Başkanı, bir veliaht prens, 11 Başkan Yardımcısı, yedi Başbakan Yardımcısı ve 48 Bakan dahil olmak üzere toplam 194 konuşmacı söz aldı.
Ve sırada: Konuşmalar bitiyor, iş bitmiyor.
Pazartesi günü Genel Kurul oturumu değil , Genel Tartışma sona eriyor .
1 Ekim’den Aralık ayına kadar, 193 üyeli Genel Kurul, küresel sorunları tartışarak, önemli yetkilileri seçerek ve BM bütçesini ele alarak esas çalışmalarına daha da derinlemesine dalıyor.
Ayrıntılı müzakerelerin ve taslak hazırlamanın büyük bir kısmı, her üye devletin temsil edildiği ve silahsızlanma ve uluslararası güvenlikten ekonomik, mali, insani ve sosyal konulara kadar çeşitli meselelerin ele alındığı altı Ana Komiteye kaymaktadır.
Ve özellikle önemli bir karar daha önümüzde: Güvenlik Konseyi’nin tavsiyesi üzerine, Genel Kurul, 1 Ocak 2027’de António Guterres’in yerine geçecek olan bir sonraki BM Genel Sekreterini atayacak .
Genel kurul Başkanı Rahman’ın tartışmayı kapatırken söylediği gibi: “Bu, oturumun sadece başlangıcı.” Genel Kurul’un 81. oturumunun geri kalanında, toplantılarla ilgili gelişmeleri buradan takip edebilirsiniz.
Kaynakça
81.BM Genel Kurul Çalışmaları, New York, 23-28 Eylül 2026. Erişim Tarihi: 11 Ekim 2026
Notlar/Diğer
Haberi Hazırlayan Bekir Metin, Dünya Sağlık Örgütü Türkiye Eski Temsilcisi, 11 Ekim 2026
