PRP ve PRF Nedir?
PRP (Platelet-Rich Plasma – trombositten zengin plazma) ve PRF (Platelet-Rich Fibrin – trombositten zengin fibrin), kişinin kendi kanından hazırlanan ve trombosit yoğunluğu artırılmış biyolojik ürünlerdir. Trombositlerin içerdiği büyüme faktörlerinden yararlanarak doku iyileşmesini desteklemek amacıyla kullanılırlar.
Kısa cevap
PRP, antikoagülanlı tüpte santrifüj edilerek elde edilen sıvı bir trombosit konsantresidir. PRF ise antikoagülan kullanılmadan hazırlanır, fibrin ağı içinde trombosit ve lökositleri tutar ve büyüme faktörlerini daha yavaş salar. Her iki yöntemin etkinliği uygulama alanına göre farklıdır: bazı endikasyonlarda destekleyici kanıt bulunurken, bazı büyük kontrollü çalışmalarda plaseboya üstünlük gösterilememiştir.
PRP ve PRF nasıl etki eder?
Trombositler (kan pulcukları) yalnızca pıhtılaşmada değil, doku onarımının başlatılmasında da görev alır. Aktive olduklarında içlerindeki granüllerden çok sayıda biyoaktif molekül salgılarlar. Bunların başlıcaları şunlardır:
- PDGF (trombosit kaynaklı büyüme faktörü): hücre göçü ve çoğalması,
- TGF-β (dönüştürücü büyüme faktörü beta): hücre dışı matriks yapımı,
- VEGF (vasküler endotelyal büyüme faktörü): yeni damar oluşumu,
- EGF ve IGF-1: epitel onarımı ve hücre çoğalması.
Trombosit konsantrelerinin amacı, bu molekülleri iyileşmesi istenen bölgede normal kandakinden daha yüksek yoğunlukta sunmaktır [1].
Nasıl hazırlanır?
PRP
- Kişiden antikoagülan (pıhtılaşmayı önleyici) içeren tüplere kan alınır.
- Kan bir veya iki aşamalı santrifüj ile katmanlarına ayrılır: altta kırmızı kan hücreleri, ortada lökosit ve trombositlerden oluşan ince bir tabaka, üstte plazma.
- Trombositten zengin bölüm ayrılarak uygulamaya hazır hâle getirilir; bazı protokollerde uygulama öncesi kalsiyum veya trombin ile aktivasyon yapılır.
PRF
- Kan, antikoagülan içermeyen tüplere alınır ve hemen santrifüj edilir.
- Santrifüj sırasında doğal pıhtılaşma başlar ve trombositler ile lökositler bir fibrin ağı içinde hapsolur.
- Elde edilen jel kıvamındaki pıhtı ya da membran doğrudan cerrahi alana yerleştirilebilir; enjekte edilebilir sıvı formları da geliştirilmiştir.
PRP ile PRF arasındaki farklar
| Özellik | PRP | PRF |
|---|---|---|
| Antikoagülan | Kullanılır | Kullanılmaz |
| Fiziksel yapı | Sıvı | Fibrin ağı içeren jel/membran (enjekte edilebilir formları da var) |
| Büyüme faktörü salınımı | Hızlı, kısa süreli | Daha yavaş ve uzun süreli |
| Lökosit içeriği | Protokole göre değişir (P-PRP / L-PRP) | Genellikle lökositten zengin (L-PRF) |
| Başlıca kullanım | Ortopedi, spor hekimliği, dermatoloji | Diş hekimliği, ağız-çene cerrahisi, yara iyileşmesi |
Trombosit konsantrelerinin sınıflandırılması
“PRP” adı altında birbirinden çok farklı ürünler hazırlanabildiği için çalışmaların karşılaştırılması zordur. Bu sorunu azaltmak amacıyla trombosit konsantreleri, lökosit içeriği ve fibrin yapısına göre dört gruba ayrılmıştır [1]:
- P-PRP: Saf (lökositten fakir) PRP,
- L-PRP: Lökositten zengin PRP,
- P-PRF: Saf (lökositten fakir) PRF,
- L-PRF: Lökositten zengin PRF.
Bir çalışmanın sonucunu değerlendirirken kullanılan ürünün bu gruplardan hangisine ait olduğu, trombosit yoğunluğu, aktivasyon yöntemi, uygulama sayısı ve aralığı mutlaka dikkate alınmalıdır.
Kullanım alanları ve kanıt düzeyi
Diz osteoartriti
PRP, diz osteoartritinde en çok araştırılan uygulamalardan biridir. Ancak çalışmalar arasında tutarlılık yoktur. 288 hastanın dahil edildiği plasebo kontrollü RESTORE çalışmasında, diz içine uygulanan PRP ile serum fizyolojik arasında 12 aylık ağrı skorları ve kıkırdak hacmi açısından anlamlı fark bulunmamıştır [3]. Bu sonuç, ürün özellikleri ve hasta seçimi standartlaştırılmadan genel bir etkinlik iddiasında bulunulamayacağını göstermektedir.
Kas-iskelet sistemi yumuşak doku yaralanmaları
Tendon, bağ ve kas yaralanmalarına yönelik çalışmaları inceleyen bir Cochrane sistematik derlemesi, trombositten zengin tedavilerin bu yaralanmalarda kullanımını destekleyen kanıtın yetersiz olduğu sonucuna varmıştır [2].
Diş hekimliği ve ağız-çene cerrahisi
PRF’nin rejeneratif diş hekimliğindeki kullanımını değerlendiren sistematik bir derlemede, PRF’nin özellikle periodontal kemik içi defektler, diş eti çekilmeleri ve diş çekimi sonrası yumuşak doku iyileşmesinde olumlu sonuçlar verdiği bildirilmiş; buna karşın kemik rejenerasyonundaki rolünü ikna edici biçimde gösteren iyi tasarlanmış çalışmaların henüz yetersiz olduğu vurgulanmıştır [4].
Dermatoloji ve saç dökülmesi
Androgenetik alopeside saçlı derinin bir yarısına PRP, diğer yarısına plasebo uygulanan randomize bir çalışmada, PRP uygulanan bölgede saç sayısı ve yoğunluğunda artış bildirilmiştir [5]. Ancak bu çalışma 20 hastayı kapsamaktadır; bu alandaki çalışmaların hasta sayıları genellikle küçüktür ve protokoller arasında belirgin farklar vardır.
| Alan | Kanıtın genel durumu |
|---|---|
| Diz osteoartriti | Çelişkili Büyük plasebo kontrollü çalışmada fark yok [3] |
| Kas-tendon-bağ yaralanmaları | Yetersiz Cochrane derlemesi [2] |
| Diş hekimliği (PRF) | Bazı endikasyonlarda destekleyici [4] |
| Androgenetik alopesi | Umut verici, küçük çalışmalar [5] |
Güvenlik
PRP ve PRF kişinin kendi kanından hazırlandığı için bağışıklık reaksiyonu ve hastalık bulaşma riski düşüktür. Bununla birlikte her enjeksiyon işleminde olduğu gibi enfeksiyon, uygulama bölgesinde ağrı, şişlik ve morarma görülebilir. Steril hazırlama koşulları, uygun hasta seçimi (ör. trombosit fonksiyon bozukluğu, aktif enfeksiyon veya bazı kanser durumları) ve uygulamanın yetkin bir hekim tarafından yapılması esastır.
RETEN’de PRP ve PRF eğitimleri
- PRP ve PRF Çeşitleri, Klinik Kullanımları – Prof. Dr. Ahmet Çevik Tufan
- Dizde Ortobiyolojik Tedaviler – Op. Dr. Hilmi Karadeniz
- Bütüncül Tıp ve Rejeneratif Enjeksiyonlar – Op. Dr. Hasan Doğan
- Rejeneratif Tedavilerin Dermatolojide Kullanımı – Prof. Dr. Erol Koç
Bilim Kurulumuzdaki ilgili uzman: Prof. Dr. Ahmet Çevik Tufan.
Sık sorulan sorular
PRP ile PRF arasındaki temel fark nedir?
PRP antikoagülan kullanılarak hazırlanan sıvı bir trombosit konsantresidir ve büyüme faktörlerini kısa sürede salar. PRF ise antikoagülansız hazırlanır; trombosit ve lökositleri bir fibrin ağı içinde tutarak büyüme faktörlerini daha uzun sürede salar.
PRP diz kireçlenmesinde etkili mi?
Kanıtlar çelişkilidir. Bazı çalışmalar olumlu sonuç bildirse de büyük bir plasebo kontrollü çalışmada PRP’nin 12 aylık ağrı ve kıkırdak hacmi üzerinde serum fizyolojikten farklı bir etkisi bulunmamıştır. Ürün özellikleri ve hasta seçimi sonuçları etkileyebilir.
PRP kaç seans uygulanır?
Seans sayısı ve aralığı, uygulama alanına ve kullanılan protokole göre değişir; evrensel kabul görmüş tek bir şema yoktur. Uygulama planı, hastanın durumunu değerlendiren hekim tarafından belirlenmelidir.
PRP’nin yan etkisi var mı?
Kişinin kendi kanından hazırlandığı için alerjik reaksiyon ve hastalık bulaşma riski düşüktür. En sık görülen yan etkiler uygulama bölgesinde geçici ağrı, şişlik ve morarmadır. Steril olmayan koşullarda enfeksiyon riski vardır.
PRF neden diş hekimliğinde yaygın kullanılıyor?
PRF’nin jel veya membran şeklinde elde edilebilmesi, cerrahi alana doğrudan yerleştirilmesini kolaylaştırır. Diş çekimi sonrası soket iyileşmesi ve bazı periodontal defektlerde yumuşak doku iyileşmesini desteklediğine dair veriler bulunmaktadır.
Önemli not: Bu sayfa genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; tıbbi tanı, tedavi önerisi veya hekim muayenesinin yerini tutmaz. RETEN tedavi uygulamaz; eğitimlerimiz hekimler ve sağlık profesyonelleri içindir.
Kaynaklar
- Dohan Ehrenfest DM, Rasmusson L, Albrektsson T. Classification of platelet concentrates: from pure platelet-rich plasma (P-PRP) to leucocyte- and platelet-rich fibrin (L-PRF). Trends Biotechnol. 2009;27(3):158-167. doi:10.1016/j.tibtech.2008.11.009
- Moraes VY, Lenza M, Tamaoki MJ, et al. Platelet-rich therapies for musculoskeletal soft tissue injuries. Cochrane Database Syst Rev. 2014;(4):CD010071. doi:10.1002/14651858.CD010071.pub3
- Bennell KL, Paterson KL, Metcalf BR, et al. Effect of intra-articular platelet-rich plasma vs placebo injection on pain and medial tibial cartilage volume in patients with knee osteoarthritis: the RESTORE randomized clinical trial. JAMA. 2021;326(20):2021-2030. doi:10.1001/jama.2021.19415
- Miron RJ, Zucchelli G, Pikos MA, et al. Use of platelet-rich fibrin in regenerative dentistry: a systematic review. Clin Oral Investig. 2017;21(6):1913-1927. doi:10.1007/s00784-017-2133-z
- Gentile P, Garcovich S, Bielli A, et al. The effect of platelet-rich plasma in hair regrowth: a randomized placebo-controlled trial. Stem Cells Transl Med. 2015;4(11):1317-1323. doi:10.5966/sctm.2015-0107