Yeni bir sekmede açılır
Haber

Türkiye’de Bir İlk: Burdur’da Retina Hastası Deveye Kendi Kanından Kök Hücre

16 Kasım 2026

Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Veteriner Fakültesi, retina hastalığı bulunan 7 yaşındaki güreş devesinin kendi kanından elde edilen kök hücreleri gözlerine uygulayarak Türkiye’de bir ilki gerçekleştirdi; sonuçlar iki ay içinde değerlendirilecek.

Aydın’da güreş devesi olarak yetiştirilen 7 yaşındaki bir erkek deve, 27 Ekim 2026’da Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi (MAKÜ) Veteriner Fakültesi’nde kendi kanından elde edilen kök hücrelerle retina tedavisine alındı; bu uygulama Türkiye’de develerde denenen ilk kök hücre temelli retina tedavisi olarak kayda geçti[1][2].Tanı: Kataraktın ardından çıkan retina bulgusu

Salda adı verilen deve, başlangıçta katarakt şüphesiyle fakülteye getirildi. Cerrahi Anabilim Dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Harun Çınar ve Patoloji Anabilim Dalı’ndan Dr. Öğr. Üyesi Emine Kübra Bilir’in yürüttüğü muayenelerde renkli ultrasonografi, anjiyografi görüntüleme ve elektroretinografi (ERG) kullanılarak görme kaybının mercekten değil retinadan kaynaklandığı belirlendi[1].

Yöntem: Otolog kaynaklı, düşük ret riskli hücre uygulaması

Ekip, devenin kendisinden alınan 7 mililitre kandan yaklaşık 1 milyon progenitör/kök hücre elde etti; bu hücrelerden toplam 800 bin hücre dozu her iki göze enjekte edildi[2][3]. Hücrelerin hayvanın kendi dokusundan (otolog) elde edilmesi, immünolojik reddedilme riskini en aza indiren bir tasarım tercihi; bu yaklaşım, atlarda ve köpeklerde yıllardır tendon ve eklem hastalıklarında kullanılan otolog mezenkimal kök hücre ve trombositten zengin plazma uygulamalarının mantığıyla örtüşüyor, ancak deve retinasında kullanımı literatürde daha önce bildirilmiş bir uygulama değil[3].

Beklenen süreç ve sınırlılıklar

Dr. Bilir, tedavi sürecinin hayvanın verdiği yanıta göre şekillendirileceğini ve kesin sonuçların yaklaşık bir-iki ay içinde yapılacak değerlendirmelerle netleşeceğini belirtti[1][2]. Burada vurgulanması gereken, uygulamanın tek bir hayvanda yürütülen bir vaka çalışması olduğu; kontrollü bir klinik çalışma veya hakemli bir yayın henüz bulunmuyor. Dolayısıyla ‘deve körlüğüne kök hücre tedavisi bulundu’ şeklinde bir sonuç çıkarmak bilimsel olarak erken olur; ekibin kendisi de bulguların ‘develerde retina hastalıklarına yönelik ileriki araştırmalara katkı sunmasını hedef olarak tanımlıyor[1].

Güreş develeri neden özel bir hasta grubu?

Ege ve Akdeniz kıyı şeridinde yüzyıllardır sürdürülen deve güreşi geleneğinde hayvanların görme keskinliği hem performans hem de güvenlik açısından kritik; görme kaybı olan bir deve hem güreş alanında hem de sürü içinde dezavantajlı duruma düşüyor. Ancak deve oftalmolojisi, at ve sığır oftalmolojisine kıyasla dünya genelinde çok sınırlı sayıda uzman tarafından çalışılan bir alan; bu da tanı ve tedavi protokollerinin çoğu zaman diğer büyükbaş türlerinden uyarlanarak geliştirilmesini zorunlu kılıyor. MAKÜ ekibinin devede retina hasarını değerlendirmek için insan ve at oftalmolojisinde rutin kullanılan elektroretinografi (ERG) cihazını kullanması da bu tür bir uyarlamanın örneği; cihazın deve gözünün anatomik farklılıklarına, örneğin daha büyük göz küresi ve farklı retina damarlanmasına göre yorumlanması gerekti[3]. Ekip, bu deneyimin ileride başka develerde görülecek retina veya kornea rahatsızlıklarının tanısında da referans oluşturmasını bekliyor.

Tek Sağlık boyutu: Deve sağlığı, translasyonel araştırma ve nadir tür tıbbı

Deve, pek çok ülkede et, süt ve yük hayvanı olarak hâlâ ekonomik önem taşıyan, ancak atlar ve köpeklerle kıyaslandığında veteriner oftalmoloji ve rejeneratif tıp literatüründe çok daha az çalışılmış bir tür. MAKÜ ekibinin kullandığı otolog kök hücre protokolü, atlarda tendon onarımı için geliştirilen yöntemlerin bir ‘nadir tür’ olan deveye uyarlanmasını temsil ediyor; bu da veteriner rejeneratif tıptaki bilginin türler arasında nasıl transfer edildiğinin küçük ama somut bir örneği. Bu tür translasyonel adımlar iki yönlü işliyor: atlarda ve köpeklerde biriken kök hücre güvenliği verileri develere uygulanabilirken, develerde elde edilecek sonuçlar da gelecekte insan retina hastalıklarında otolog hücre tedavilerinin güvenlik ve etkinlik tartışmalarına dolaylı veri sağlayabilir. Ayrıca güreş develeri Ege ve Akdeniz bölgelerinde kültürel ve ekonomik değeri yüksek hayvanlar olduğundan, görme kaybının önlenmesi hem hayvan sağlığı hem de yerel ekonomi için doğrudan bir kazanç anlamına geliyor.

Türkiye’de veteriner rejeneratif tıbbın genel tablosu

Bu uygulama, Türkiye’de son dönemde artan sayıda üniversite veteriner fakültesinin kök hücre, trombositten zengin plazma (PRP) ve benzeri rejeneratif yöntemleri klinik pratiğe taşıma girişimlerinin bir parçası. Ancak dünyada da bu alanın düzenleyici çerçevesi hâlâ oturmuş değil: ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), veteriner kullanım için hücre temelli rejeneratif bir tedaviyi henüz onaylamamış durumda; bu da üniversite bünyesindeki vaka çalışmalarının, resmi onaylı ürünlere giden yolda önemli bir ön veri kaynağı işlevi gördüğünü gösteriyor. MAKÜ ekibi, Salda’nın tedavi sonuçlarını önümüzdeki aylarda bilimsel bir yayına dönüştürmeyi hedeflediğini belirtiyor; bu adım gerçekleşirse bulgular hakemli denetimden geçerek literatürdeki yerini alacak. Üniversite, uygulama öncesinde hayvan deneyleri etik kurulundan onay aldığını ve sürecin fakültenin rutin klinik vaka takibi kapsamında belgelendiğini belirtiyor; bu da ileride benzer vakalarda karşılaştırma yapılabilecek bir referans dosyası oluşturulmasını sağlıyor. Ekip, Salda’nın görme fonksiyonlarındaki değişimi düzenli ERG ölçümleriyle izlemeye devam edecek ve sonuçları önümüzdeki aylarda kamuoyuyla paylaşmayı planlıyor. Fakülte yetkilileri, benzer başvuruların artması durumunda develere özgü bir rejeneratif tıp protokolü geliştirmeyi ve bu alanda diğer veteriner fakülteleriyle bilgi paylaşımı yapmayı hedeflediklerini belirtiyor. Vakanın medyada geniş yer bulması, Türkiye’deki güreş devesi sahiplerinin hayvanlarının görme sağlığına yönelik farkındalığını da artırabilecek bir yan etki olarak değerlendiriliyor.

RETEN Haber Ekibi, Ankara, 16 Kasım 2026

Kaynakça:

1.         Anadolu Ajansı (AA). MAKÜ’de retina rahatsızlığı bulunan deveye kök hücre tedavisi uygulanacak. Hürses; 2026 Eki 14. Erişim: https://www.hurses.com.tr/makude-retina-rahatsizligi-bulunan-deveye-kok-hucre-tedavisi-uygulanacak

2.   Türkiye’de ilk kez kök hücre tedavisi uygulandı. Sabah (Aydın); 2026 Eki 27. Erişim: https://www.sabah.com.tr/aydin/2026/10/27/turkiyede-ilk-kez-kok-hucre-tedavisi-uygulandi

3.   Türkiye’de Bir İlk: Retina Rahatsızlığı Bulunan Deve İçin Kök Hücre Tedavisi Başlatıldı. NET HABER; 2026 Eki. Erişim: https://www.nethaber.com.tr/haber/turkiyede-bir-ilk-retina-rahatsizligi-bulunan-deve-icin-kok-hucre-tedavisi-baslatildi-1021654

Editör notu: Türkiye’den somut, doğrulanabilir bir veteriner rejeneratif tıp ilki; translasyonel araştırma açısından Tek Sağlık bağlantısı güçlü ve yerel okuyucu için doğrudan ilgi çekici.

  • Tedavinin etkinliğine dair henüz sonuç bulunmadığı, bunun bir vaka uygulaması olduğu ve hakemli yayının bulunmadığı metinde açıkça vurgulandı; ‘tedavi bulundu’ ifadesinden kaçınıldı.
  • 800 bin hücre / 1 milyon hücre rakamları farklı haberlerde biraz değişken aktarıldığından, her iki kaynaktaki ifadeye de atıf verilerek temkinli sunuldu.
  • Olay tarihi için üniversitenin asıl uygulama tarihini netleştiren tek kaynak Sabah’ın 27 Ekim tarihli haberi; bu nedenle olay_tarihi bu tarihe göre belirlendi.